Anatomiczna endoprotezoplastyka stawu barkowego – nowoczesne leczenie choroby zwyrodnieniowej
Spis treści:
- Co to jest anatomiczna endoprotezoplastyka stawu barkowego?
- Kiedy zaleca się wykonanie anatomicznej endoprotezoplastyki barku?
- Diagnostyka przed operacją endoprotezoplastyki stawu ramiennego
- Jak przebiega zabieg wszczepienia anatomicznej endoprotezy barku?
- Rodzaje protez anatomicznych barku
- Rehabilitacja po zabiegu endoprotezoplastyki anatomicznej barku
- O co pytają nas pacjenci w związku z endoprotezoplastyką barku?
Co to jest anatomiczna endoprotezoplastyka stawu barkowego?
Anatomiczna endoprotezoplastyka stawu barkowego (aTSA) to procedura chirurgiczna, w której uszkodzone powierzchnie stawu barkowego zostają zastąpione przez protezę odwzorowującą naturalną anatomię stawu. W ramach zabiegu wszczepia się głowę kości ramiennej oraz panewkę, co pozwala na odtworzenie stawu barkowego.
Kiedy zaleca się wykonanie anatomicznej endoprotezoplastyki barku?
Wszczepienie implantu stawu barkowego wykonywane jest w sytuacjach, kiedy ból towarzyszący zwyrodnieniu stawu uniemożliwia codzienne funkcjonowanie. Operacja jest zalecana pacjentom w sytuacji kiedy leczenie zachowawcze i zabiegi rekonstrukcyjne będą nieskuteczne.
Do zabiegu kwalifikowani są głównie pacjenci, którzy cierpią na:
- pierwotne choroby zwyrodnieniowe stawu barkowego,
- jałową martwicę głowy kości ramiennej,
- pourazowe zmiany zwyrodnieniowe,
- nieodwracalne uszkodzenia chrząstki stawowej z zachowanym pierścieniem rotatorów,
- reumatoidalne zapalenie stawów w wybranych przypadkach.
Wszczepienie endoprotezy anatomicznej barku ma także przeciwskazania. Należą do nich przede wszystkim:
- niewydolność stożka rotatorów,
- masywne ubytki kostne panewki,
- aktywne infekcje w obrębie barku,
- zaawansowana osteoporoza uniemożliwiająca stabilne mocowanie implantu.
Diagnostyka przed operacją endoprotezoplastyki stawu ramiennego
Wszczepienie endoprotezy stawu barkowego wymaga przeprowadzenia szczegółowych badań obrazowych. Pozwalają one na precyzyjne wymiarowanie i dopasowanie protezy do budowy anatomicznej pacjenta. Stąd kluczowe jest wykorzystanie RTG ze specjalnym znakowaniem i tomografii komputerowej z rekonstrukcją 3D. Jednocześnie diagnostyka pozwala określić stan struktur miękkich okalających staw.
Jak przebiega zabieg wszczepienia anatomicznej endoprotezy barku?
Anatomiczna endoprotezoplastyka stawu barkowego zawsze przebiega w znieczuleniu ogólnym z blokadą splotu ramiennego. Lekarz ortopeda prowadzący zabieg wykonuje nacięcie skóry, usuwa zniszczoną głowę kości ramiennej i przygotowuje panewkę łopatki do przyjęcia przeszczepu. Następnie chirurg wszczepia implant stawu, po czym przeprowadza kontrolę stabilności i zakresu ruchu oraz zamyka ranę.
Operacja wszczepienia anatomicznej protezy stawu ramiennego trwa około 2 godzin. Pacjent po zabiegu przebywa w szpitalu zazwyczaj od 3 do 5 dni. Po zakończeniu hospitalizacji powinien poddać się kilkumiesięcznej rehabilitacji, która pozwoli odzyskać pełną sprawność.
Rodzaje protez anatomicznych barku
Endoprotezy anatomiczne stawu ramiennego mogą różnic się miedzy sobą. W zabiegach wykorzystywane są zarówno endoprotezy o standardowej konstrukcji głowy, jak i implanty o zmodyfikowanej geometrii, która pozwala na lepsze dopasowanie anatomiczne do konkretnego pacjenta. Implanty mocowane są metodą cementową lub bezcementową.
Rehabilitacja po zabiegu endoprotezoplastyki anatomicznej barku
Rehabilitacja jest kluczowa dla odzyskania pełnej sprawności i przywrócenia funkcji barku. Przez pierwsze ok. 4 tygodnie pacjent, z powodu unieruchomienia barku na temblaku, wykonuje ćwiczenia bierne pod nadzorem fizjoterapeuty. W tym czasie bardzo istotna jest profilaktyka przeciwzakrzepowa.
Przez następne 4 tygodnie stopniowo wprowadza się ruchy czynno-bierne oraz ćwiczenia poprawiające zakres ruchu. W tym czasie ostrożnie wprowadza się ćwiczenia wzmacniające stożek rotatorów.
W fazie III rehabilitacji pacjent rozpoczyna ćwiczenia czynne wzmacniające siłę mięśniową. Tu kluczowa jest reedukacja ruchów funkcjonalnych. Następnie po 3-6 miesiącach od zabiegu pacjent wraca do aktywności dnia codziennego, Może także rozpocząć uprawianie sportu, który nie obciąża nadmiernie stawu, tym samym minimalizując ryzyko kontuzji.
O co pytają nas pacjenci w związku z endoprotezoplastyką barku?
Kiedy należy rozważyć endoprotezoplastykę stawu barkowego?
Zabieg wszczepienia protezy barku wykonuje się, gdy występują zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe stawu ramiennego, złamanie głowy kości ramiennej, martwica kości ramiennej czy inne, a leczenie zachowawcze obejmujące rehabilitację, leki, czy iniekcje nie przynosi oczekiwanej poprawy.
Ile trwa powrót do pełni zdrowia po wszczepieniu endoprotezy barku?
Pełna rekonwalescencja po wszczepieniu endoprotezy anatomicznej barku trwa zwykle 6–12 miesięcy.
Czy po operacji barku mogę wrócić do aktywności fizycznej i sportu?
Wielu pacjentów po protezoplastyce barku wraca do aktywności fizycznej, jednak czas i zakres zależą od rodzaju protezy, stanu mięśni i tkanek przed operacją oraz jakości rehabilitacji. Z kolei uprawianie sportów o bardzo dużym obciążeniu lub wymagające intensywnego użycia barku nad głową trzeba skonsultować z ortopedą i fizjoterapeutą.
Czy istnieją alternatywy dla operacyjnej wymiany stawu barkowego?
W przypadku, gdy zmiany w stawie barkowym są mniej zaawansowane, często stosuje się leczenie zachowawcze, w tym rehabilitację, leki przeciwbólowe, iniekcje dostawowe, czy mniej inwazyjne zabiegi np. artroskopię.
Literatura
- Lubiatowski P., Ogrodowicz P. Endoprotezoplastyka stawu barkowego – wskazania i techniki operacyjne. Chirurgia Narządu Ruchu i Ortopedia Polska. 2019;84(3):125–132.
- Kotela I. Endoprotezoplastyka barku – doświadczenia kliniczne i perspektywy. Ortopedia, Traumatologia, Rehabilitacja. 2018;20(5):391–398.
- Zgoda M. Rehabilitacja po endoprotezoplastyce stawu barkowego. Medycyna Sportowa, 2020;36(2):123–130.
- Matsen FA, et al. Anatomic total shoulder arthroplasty. J Bone Joint Surg Am. 2015;97(17):1447–1455.
- Gobezie R, et al. Anatomic total shoulder arthroplasty: indications, technique, and results. Instr Course Lect. 2019;68:191–202.
- American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Clinical Practice Guideline on the Management of Glenohumeral Osteoarthritis. 2020.