Artroskopia stawu biodrowego CAM / PINCER bez użycia implantów
Spis treści:
- Operacyjna artroskopia stawu biodrowego CAM / PINCER bez użycia implantów – opis zabiegu
- Na czym polega konflikt CAM i PINCER?
- Wskazania do artroskopii biodra CAM / PINCER
- Kiedy nie zaleca się artroskopii biodra CAM / PINCER?
- Jak przebiega artroskopia stawu biodrowego CAM / PINCER?
- Rehabilitacja po artroskopii biodra
- O co pytają nas pacjenci w kontekście artroskopii biodra przy konflikcie udowo-panewkowym?
Operacyjna artroskopia stawu biodrowego CAM / PINCER bez użycia implantów – opis zabiegu
Artroskopia stawu biodrowego w konflikcie udowo-panewkowym (FAI – femoroacetabular impingement) to małoinwazyjna metoda leczenia objawowego konfliktu pomiędzy głową i szyjką kości udowej a panewką stawu biodrowego. W zależności od rodzaju deformacji zabieg obejmuje korekcję nieprawidłowego kształtu części bliższej kości udowej (CAM), brzegu panewki (PINCER) albo obu zmian jednocześnie. Celem operacji jest przywrócenie możliwie prawidłowej mechaniki stawu i ograniczenie patologicznego kontaktu struktur kostnych podczas ruchu.
Na czym polega konflikt CAM i PINCER?
Konflikt typu CAM związany jest z obecnością nadmiernej wypukłości na przejściu głowy w szyjkę kości udowej. Podczas zgięcia i rotacji biodra zmieniony kształt głowy lub szyjki może powodować nieprawidłowy kontakt z brzegiem panewki. Powtarzające się przeciążenia mogą prowadzić do uszkodzenia obrąbka oraz chrząstki stawowej.
Konflikt typu PINCER wynika natomiast z nadmiernego pokrycia głowy kości udowej przez panewkę lub nieprawidłowej budowy jej przedniego brzegu. W trakcie ruchu może dochodzić do kontaktu brzegu panewki z szyjką kości udowej i przeciążenia obrąbka. U części pacjentów występuje jednocześnie morfologia CAM i PINCER, określana jako konflikt mieszany.
Istotne jest, że sama obecność deformacji CAM lub PINCER w badaniu obrazowym nie oznacza choroby wymagającej operacji, jaką jest artroskopia stawu biodrowego. O rozpoznaniu zespołu konfliktu udowo-panewkowego decyduje połączenie charakterystycznych objawów, badania klinicznego oraz odpowiednich zmian w badaniach obrazowych.
Wskazania do artroskopii biodra CAM / PINCER
Artroskopia stawu biodrowego rozważana jest przede wszystkim u pacjentów z objawowym konfliktem udowo-panewkowym, u których dolegliwości utrzymują się pomimo odpowiednio prowadzonego leczenia zachowawczego. Typowymi objawami są ból w pachwinie lub przedniej części biodra, nasilający się podczas zgięcia, rotacji, siedzenia, biegania, uprawiania sportu lub innych aktywności wymagających dużego zakresu ruchu.
Ortopeda kwalifikuje pacjenta do zabiegu na podstawie badań ortopedycznych oraz diagnostyki obrazowej, najczęściej radiografii i rezonansu magnetycznego. W wybranych przypadkach korzysta się również z tomografii komputerowej, szczególnie przy planowaniu dokładnej korekcji deformacji kostnej. Co ważne ocena stanu pacjenta powinna uwzględniać również stan chrząstki, obrąbka, szerokość szpary stawowej i obecność zmian zwyrodnieniowych.
Kiedy nie zaleca się artroskopii biodra CAM / PINCER?
Do przeciwwskazań lub czynników istotnie ograniczających możliwość wykonania artroskopowej korekcji należą przede wszystkim zaawansowana choroba zwyrodnieniowa, znaczne uszkodzenie chrząstki oraz sytuacje, w których deformacja przekracza możliwości bezpiecznej korekcji artroskopowej. Ortopedzi często nie zalecają artroskopowego leczenia konfliktu udowo-panewkowego także u pacjentów, którzy cierpią na dysplazję lub niestabilność stawu oraz posiadają niektóre rozległe deformacje osiowe i rotacyjne
Warto podkreślić, że kwalifikacja do artroskopii biodra CAM / PINCER zawsze wymaga indywidualnej oceny anatomii pacjenta. Wynika to z faktu, że zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe wiążą się z wyraźnie gorszymi wynikami leczenia oszczędzającego staw.
Jak przebiega artroskopia stawu biodrowego CAM / PINCER?
Zabieg ortopedyczny wykonywany jest w znieczuleniu, przez niewielkie dostępy skórne, przez które ortopeda wprowadza kamerę artroskopową i specjalistyczne narzędzia. Po uzyskaniu dostępu do stawu chirurg ocenia powierzchnie chrzęstne, obrąbek oraz miejsca patologicznego kontaktu.
Artroskopia stawu biodrowego w przypadku deformacji CAM obejmuje osteoplastykę, czyli kontrolowane usunięcie nadmiaru tkanki kostnej w okolicy głowy i szyjki kości udowej. Celem zabiegu jest odtworzenie bardziej prawidłowego przejścia głowa–szyjka i zwiększenie zakresu bezkolizyjnego ruchu.
Z kolei w przypadku deformacji PINCER ortopeda przeprowadza odpowiednią korekcję nadmiernego kostnego pokrycia panewki, czyli acetabuloplastykę lub resekcję fragmentu brzegu panewki. Co ważne, zakres korekcji musi być precyzyjnie zaplanowany, ponieważ zarówno pozostawienie nieusuniętej deformacji, jak i nadmierna resekcja kości mogą negatywnie wpływać na wynik leczenia.
Warto podkreślić, że w sytuacji, kiedy u pacjenta występuje konflikt mieszany, podczas jednej procedury można wykonać korekcję zarówno komponentu CAM, jak i PINCER. W zależności od stanu tkanek możliwe jest również leczenie współistniejących uszkodzeń obrąbka lub chrząstki. Artroskopia stawu biodrowego w ramach tej procedury wykonywana jest bez zastosowania implantów, a zakres operacji zależy od anatomii i zmian stwierdzonych u konkretnego pacjenta.
Rehabilitacja po artroskopii biodra
W przypadku artroskopowego leczenia FAI rehabilitacja jest integralną częścią procesu powrotu do zdrowia. Jej zakres i tempo są uzależnione od rodzaju wykonanej korekcji oraz ewentualnych dodatkowych procedur. Na początkowym etapie kluczowa jest kontrola bólu i obrzęku, a także ochrona operowanych struktur, odzyskanie bezpiecznego zakresu ruchu oraz aktywacja mięśni stabilizujących miednicę i staw biodrowy. W pierwszym okresie pacjent może korzystać z kul ortopedycznych, a zakres obciążania kończyny ustala lekarz-ortopeda.
W kolejnych etapach zwiększa się zakres ruchu, obciążenie kończyny oraz intensywność ćwiczeń wzmacniających mięśnie pośladkowe, głębokie rotatory biodra i mięśnie tułowia. Następnie fizjoterapeuta wprowadza ćwiczenia funkcjonalne, propriocepcję oraz – u osób aktywnych – trening specyficzny dla uprawianej dyscypliny. Aktualne zalecenia ISHA podkreślają kryterialne, a nie wyłącznie czasowe podejście do rehabilitacji i stopniowy powrót do aktywności.
Powrót pacjenta do sportu następuje po odzyskaniu odpowiedniego zakresu ruchu, siły, kontroli nerwowo-mięśniowej i sprawności funkcjonalnej. Współczesne protokoły rehabilitacyjne po artroskopii FAI obejmują kilka kolejnych faz i mogą trwać od około 12 do 28 tygodni lub dłużej, zależnie od zakresu zabiegu i indywidualnego przebiegu leczenia.
O co pytają nas pacjenci w kontekście artroskopii biodra przy konflikcie udowo-panewkowym?
Co to jest konflikt udowo-panewkowy CAM?
Konflikt CAM to rodzaj konfliktu udowo-panewkowego wynikający z nieprawidłowego, nadmiernie wypukłego kształtu połączenia głowy i szyjki kości udowej. Podczas ruchu biodra zmieniona morfologia może powodować patologiczny kontakt z panewką i prowadzić do przeciążenia obrąbka oraz chrząstki.
Co to jest konflikt PINCER?
Konflikt PINCER jest związany z nadmiernym pokryciem głowy kości udowej przez panewkę lub nieprawidłową budową jej brzegu. Podczas określonych ruchów dochodzi do kontaktu struktur kostnych, który może powodować ból i uszkodzenie obrąbka.
Czy CAM i PINCER można operować podczas jednego zabiegu?
Tak. Jeżeli u pacjenta występuje konflikt mieszany, obejmujący zarówno deformację CAM, jak i PINCER, jednoczasowa artroskopia stawu biodrowego może skorygować oba komponenty konfliktu.
Na czym polega artroskopia stawu biodrowego CAM/PINCER?
Zabieg polega na wprowadzeniu do stawu biodrowego kamery i narzędzi przez niewielkie nacięcia. Chirurg usuwa nadmiar tkanki kostnej odpowiedzialny za konflikt: w przypadku CAM wykonuje korekcję okolicy głowy i szyjki kości udowej, natomiast przy PINCER koryguje nadmierne pokrycie panewki.
Czy artroskopia biodra CAM/PINCER wymaga implantów?
Artroskopia stawu biodrowego nie zawsze wymaga zastosowania implantów. W przypadku samej korekcji deformacji kostnej CAM/PINCER możliwe jest wykonanie zabiegu bez implantów. Jeżeli jednak występuje dodatkowe uszkodzenie obrąbka wymagające jego naprawy, w zależności od zastosowanej techniki może być konieczne użycie odpowiednich materiałów mocujących.
Jak długo trwa rehabilitacja po artroskopii biodra?
Rehabilitacja jest dostosowana do indywidualnych potrzeb pacjenta. W zależności od zakresu zabiegu i przebiegu leczenia powrót do pełnej aktywności może wymagać kilku miesięcy. W przypadku sportowców decyzję o powrocie do treningu podejmuje się na podstawie osiągnięcia odpowiednich kryteriów siły, ruchomości i kontroli nerwowo-mięśniowej, a nie wyłącznie na podstawie upływu określonego czasu.
Czy każdy CAM lub PINCER wymaga operacji?
Nie. Sama obecność morfologii CAM lub PINCER w badaniu obrazowym nie jest równoznaczna z rozpoznaniem FAI syndrome ani nie stanowi automatycznego wskazania do operacji. Konieczne jest występowanie odpowiednich objawów i cech klinicznych oraz potwierdzenie zmian w badaniach obrazowych.
Czy po artroskopii biodra można wrócić do sportu?
U odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów powrót do sportu jest możliwy. Jednak powinien on odbywać się stopniowo, po odzyskaniu odpowiedniej ruchomości, siły i kontroli nerwowo-mięśniowej. Nie ma jednak gwarancji powrotu do dokładnie tego samego poziomu aktywności u każdego pacjenta.
Literatura:
- Marszałek A., Marszałek E., Koniarski A., Bińczyk J., Śliwiński Z. Postępowanie po artroskopii stawu biodrowego w konflikcie udowo-panewkowym (FAI – femoroacetabular impingement). Fizjoterapia Polska, 2019; 19(3): 6–17
- Gospodarczyk A., Marczewski K., Wszołek J., Urbanek A. Konflikt udowo-panewkowy – artroskopia leczeniem opóźniającym endoprotezę stawu biodrowego. W: Przegląd zagadnień z fizjoterapii i sportu. Lublin: Wydawnictwo Naukowe Tygiel Sp. z o.o.; 2020: 149–158
- Cheatham S.W., Kolber M.J. Postępowanie ortopedyczne w chorobach biodra i miednicy. Warszawa: DB Publishing. Rozdział: Konflikt udowo-panewkowy i uszkodzenia obrąbka panewkowego
- Griffin D.R., Dickenson E.J., O’Donnell J., Agricola R., Awan T. i wsp. The Warwick Agreement on femoroacetabular impingement syndrome (FAI syndrome): an international consensus statement. British Journal of Sports Medicine, 2016; 50(19): 1169–1176. doi:10.1136/bjsports-2016-096743
- Palmer A.J.R., Gupta V.A., Fernquest S., Rombach I., Dutton S.J. i wsp. Arthroscopic hip surgery compared with physiotherapy and activity modification for the treatment of symptomatic femoroacetabular impingement: multicentre randomised controlled trial. BMJ, 2019; 364: l185. doi:10.1136/bmj.l185
- Takla A., O’Donnell J., Voight M., Byrd T., Dienst M. i wsp. The 2019 International Society of Hip Preservation (ISHA) physiotherapy agreement on assessment and treatment of femoroacetabular impingement syndrome (FAIS): an international consensus statement. Journal of Hip Preservation Surgery, 2021; 7(4): 631–642. doi:10.1093/jhps/hnaa043