Całkowita endoprotezoplastyka stawu kolanowego (TKA) – wskazania, zabieg, rehabilitacja
Spis treści:
- Co to jest całkowita endoprotezoplastyka stawu kolanowego?
- Kiedy zaleca się wykonanie całkowitej endoprotezoplastyki stawu kolanowego?
- Diagnostyka przed wszczepieniem endoprotezy kolana
- Jak przebiega alloplastyka stawu kolanowego?
- Rehabilitacja po zabiegu wszczepienia endoprotezy kolana
- Rodzaje endoprotez kolanowych
- Jakie są najczęstsze powikłania po wymianie stawu kolanowego?
- Czego nie wolno robić po wymianie stawu kolanowego?
- O co pytają nas najczęściej pacjenci odnośnie endoprotezoplastyki stawu kolanowego?
Co to jest całkowita endoprotezoplastyka stawu kolanowego?
Całkowita endoprotezoplastyka stawu kolanowego (TKA – total knee arthroplasty) to zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu zniszczonych powierzchni stawowych kości udowej, piszczelowej, a w niektórych przypadkach także rzepki, a następnie zastąpieniu ich implantem (endoprotezą). Celem operacji jest redukcja bólu, poprawa osi i stabilności kończyny oraz przywrócenie sprawności. Warto podkreślić, że całkowita endoprotezoplastyka kolana należy do najbardziej skutecznych procedur ortopedycznych, które poprawiają jakość życia.
Kiedy zaleca się wykonanie całkowitej endoprotezoplastyki stawu kolanowego?
Wskazaniami do wykonania zabiegu wszczepienia protezy kolana są:
- zaawansowana choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego,
- reumatoidalne zapalenie stawów i inne artropatie,
- pourazowe zniszczenie stanu kolanowego,
- deformacje osi kończyny, które powodują znaczne ograniczenie funkcji.
Do zabiegu zazwyczaj kwalifikuje się pacjentów, którzy wyczerpali wszystkie metody leczenia zachowawczego (farmakoterapię, iniekcje czy fizjoterapię). Najczęściej operacji wymiany kolana poddawani są pacjenci, którzy cierpią na zaawansowaną chorobę zwyrodnieniową stawu kolanowego skutkującą bólem utrudniającym codzienną aktywność.
Jak możesz rozpoznać, czy cierpisz na gonartrozę? Najczęściej zwyrodnienie stawu kolanowego objawia się:
- bólem, który jest szczególnie dotkliwy podczas ruchu, ale może pojawiać się także w spoczynku i w nocy;
- sztywnością stawu, którą odczuwasz szczególnie rano;
- ograniczeniem ruchomości;
- obrzękiem;
- trzaskaniem i trzeszczeniem w stawie;
- niestabilnością kolana;
- osłabieniem siły mięśniowej wokół stawu.
Diagnostyka przed wszczepieniem endoprotezy kolana
Endoprotezoplastyka stawu kolanowego to zabieg operacyjny, który wymaga odpowiedniej diagnostyki obrazowej. W Klinice Silesia wykonujemy kompleksowe badania obrazowe poprzedzające wszczepienie implantu kolana. Nasi pacjenci na miejscu korzystają ze specjalistycznych badań, w tym rezonansu magnetycznego otwartego, tomografii komputerowej, RTG czy USG. Co ważne, centrum diagnostyki obrazowej znajduje się na terenie Kliniki Silesia, więc nasi pacjenci często diagnozowani są kompleksowo w czasie jednej wizyty.
Jak przebiega alloplastyka stawu kolanowego?
Zabieg całkowitej endoprotezoplastyki stawu kolanowego przebiega zazwyczaj w znieczuleniu ogólnym, choć stosuje się także znieczulenie podpajęczynówkowe. W ramach operacji chirurg ortopeda usuwa uszkodzone powierzchnie stawowe, łąkotki, fragmenty kości udowej i piszczelowej, które zastępuje metalowymi implantami. Jeśli u pacjenta nastąpiła także degradacja rzepki, to ortopeda usuwa ją, zastępując implantem z polietylenu. W przypadku całkowitej wymiany stawu kolanowego usunięciu podlegają również więzadło krzyżowe przednie. W przypadku więzadła krzyżowego tylnego usunięcie lub pozostawienie zależy od rodzaju zastosowanej protezy.
Już w czasie operacji lekarz weryfikuje stabilność i zakres ruchu stawu kolanowego. Po wszczepieniu implantu testowane są zarówno więzadła, jak i biomechanika stawu. Operacja całkowitej wymiany kolana trwa od 90 do 120 minut.
Rodzaje endoprotez kolanowych
Obecnie ortopedzi korzystają z szerokiego wyboru implantów kolana. Szacuje się, że na rynku jest ich ok. 150 wzorów. Wybór konkretnej endoprotezy stawu kolanowego uzależniony jest od wielu czynników, w tym od problemu w kolanie, wieku, masy ciała, ogólnego stanu zdrowia czy poziomu aktywności.
W praktyce najczęściej stosuje się endoprotezy kolana z tylną stabilizacją (usuwany jest staw kolanowy wraz z więzadłem krzyżowym). Drugim popularnym rodzajem implantu jest endoproteza kolana z zachowanym więzadłem krzyżowym.
Większość wszczepianych endoprotez kolana posiada wkład piszczelowy umocowany na stałe. Zdarza się też, że ortopeda korzysta z endoprotezy stawu kolanowego z ruchomym wkładem, co zapewnia jego większą ruchomość.
Rehabilitacja po zabiegu wszczepienia endoprotezy kolana
Celem wszczepienia implantu stawu kolanowego jest poprawa warunków życia pacjenta oraz powrót do codziennego funkcjonowania bez bólu. W naszym szpitalu już w pierwszej dobie po zabiegu dbamy o to, aby spionizować pacjenta. Nasi rehabilitanci wspierają naukę chodzenia z wykorzystaniem kul łokciowych. Następnie wdrażane są ćwiczenia izometryczne, które wzmacniają mięsień pośladkowy i czterogłowy uda oraz ćwiczenia zakresu ruchu.
Po wypisie ze szpitala w okresie pierwszych sześciu tygodni pacjent poddawany jest ćwiczeniom zwiększającym zakres zgięcia, uczy się ponowie chodzić i wykonuje trening funkcjonalny, w tym wchodzenie po schodach czy ćwiczenia równoważne. W tym czasie stale porusza się wykorzystując kule łokciowe. Musisz wiedzieć, że o odstawieniu kul decyduje lekarz, co zazwyczaj następuje po 4-6 tygodniach od zabiegu.
Przez kolejne 6 tygodni pacjent powinien systematycznie wzmacniać mięśnie uda i podudzia. Na tym etapie może już w pełni obciążać zoperowaną kończynę. Po upływie powyżej 3 miesięcy nasi podopieczni zazwyczaj wracają do aktywności nie tylko w zakresie wyzwań dnia codziennego, ale także do uprawiania sportu o niskim wpływie na stawy — np. pływania, rower czy nordic walkingu.
Jak długo trwa rehabilitacja po TKA? Generalnie pacjent dochodzi do pełnej sprawności w okresie od 3 do 6 miesięcy. Warto jednak podkreślić, że codzienne czynności (chodzenie bez wsparcia kul, prowadzenie samochodu itp.) są możliwe już po kilku tygodniach.
Jakie są najczęstsze powikłania po wymianie stawu kolanowego?
Wymiana kolana jest procedurą medyczną, która stosunkowo rzadko generuje powikłania. Niemniej jednak pacjenci mogą być narażeni na zakrzepicę żył głębokich, uszkodzenia naczyń krwionośnych w czasie operacji czy zatorowość płucną. Po operacji może ujawnić się zakażenie miejsca poddawanego zabiegowi czy bakteryjne infekcje ogólnoustrojowe. Dlatego też pacjenci zaraz po operacji otrzymują przez krótki czas antybiotyk.
Czego nie wolno robić po wymianie stawu kolanowego?
- Nie odstawiaj kul, dopóki lekarz tak nie zdecyduje — zazwyczaj pacjenci muszą korzystać z kul łokciowych, chodzików czy ortezy przez okres 4 - 6 tygodni od zabiegu.
- Korzystaj z obuwia, które zapewnia stabilność — zrezygnuj z klapek, japonek, wsuwanych kapci i innych butów, które sprzyjają poślizgnięciu się lub skręceniu nogi.
- Nie siadaj za kierownicą auta po operacji — prowadzić samochód można dopiero po ok. 6 tygodniach od zabiegu.
- Nie noś ciężkich rzeczy — przez kilka tygodni po operacji powinieneś unikać podnoszenia ciężkich przedmiotów, ponieważ w tym czasie kolano może nie być jeszcze gotowe na nadmierne obciążenia.
- Nie noś ciężkich rzeczy — przez kilka tygodni po operacji powinieneś unikać podnoszenia ciężkich przedmiotów, ponieważ w tym czasie kolano może nie być jeszcze gotowe na nadmierne obciążenia.
- Nie chodź po nierównym terenie — wycieczki do lasu czy piesze wędrówki po nierównym terenie mogą być przyczyną potknięć, skręceń, obróceń, upadków, co może prowadzić do kontuzji nogi.
- Nie siadaj na niskich krzesłach — wstawanie z miękkich kanap czy niskich krzeseł wiąże się z większym obciążeniem dla nóg i stawu kolanowego.
O co pytają nas najczęściej pacjenci odnośnie do endoprotezoplastyki stawu kolanowego?
Jak długo trwa rehabilitacja po TKA?
Po wszczepieniu implantu kolana rehabilitacja trwa najczęściej przez 3–6 miesięcy, przy czym realizacja codziennych czynności jest możliwa już po kilku tygodniach.
Czy proteza wystarczy na całe życie?
Trwałość współczesnych endoprotez kolana wynosi 15–20 lat i więcej, w zależności od aktywności pacjenta i rodzaju protezy.
Jakie są najczęstsze powikłania po zabiegu wszczepienia implantu kolana?
Powikłania po zabiegu występują stosunkowo rzadko. Niemniej jednak zdarzają się infekcje okołoprotezowe, zakrzepica żył głębokich, ograniczenie ruchomości czy obluzowanie endoprotezy.
Jak długo wytrzymuje endoproteza kolana?
Proteza stawu kolanowego charakteryzuje się długą żywotnością — zazwyczaj wytrzymuje 15-20 lat. Jej trwałość zależy jednak od kilku czynników, w tym: masa ciała, poziom aktywności fizycznej, wiek pacjenta, rodzaj protezy oraz przestrzeganie zaleceń lekarza i fizjoterapeuty.
Literatura
- Pacjent.gov.pl. Endoprotezoplastyka stawu kolanowego – informacje dla pacjenta. Ministerstwo Zdrowia, 2023
- Prusinowska A. Endoprotezoplastyka stawów kolanowych w chorobie zwyrodnieniowej i RZS. Reumatologia, Termedia, 2020
- Sieczka Ł. Endoprotezy stawu kolanowego – przegląd konstrukcji i wskazań. Forum Reumatologiczne, 2018
- American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Management of Osteoarthritis of the Knee (Non-Arthroplasty). Clinical Practice Guideline, 2021
- American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Total Knee Arthroplasty Clinical Practice Guideline. 2022
- Carr AJ, et al. Knee replacement. Lancet. 2012;379(9823):1331–1340