Odwrócona endoprotezoplastyka stawu barkowego (rTSA) – skuteczne leczenie niewydolnego barku
Spis treści:
- Co to jest odwrócona endoprotezoplastyka stawu barkowego?
- Kiedy zaleca się wykonanie odwróconej endoprotezoplastyki barku
- Jak przebiega zabieg endoprotezoplastyki odwróconej barku?
- Rehabilitacja po zabiegu wszczepienia odwróconej protezy stawu barkowego
- O co najczęściej pytają nas pacjenci w związku z odwróconą protezą barku?
Co to jest odwrócona endoprotezoplastyka stawu barkowego?
Odwrócona endoprotezoplastyka stawu barkowego (rTSA) to procedura chirurgiczna, w której naturalna biomechanika barku zostaje zmieniona poprzez odwrócenie anatomii stawu. Podczas zabiegu panewka łopatki zostaje zastąpiona kulistym implantem a głowa kości ramiennej – wklęsłą miseczką. Takie rozwiązanie pozwala na stabilizację i ruch w stawie barkowym głównie dzięki mięśniowi naramiennemu, a nie uszkodzonemu stożkowi rotatorów. W rezultacie rTSA zrewolucjonizowała leczenie pacjentów z niewydolnym barkiem, w których anatomiczna endoprotezoplastyka nie byłaby skuteczna.
Kiedy zaleca się wykonanie odwróconej endoprotezoplastyki barku?
Głównymi wskazaniami do wszczepienia endoprotezy odwrotnej stawu ramiennego są:
- zwyrodnienie z masywnym uszkodzeniem stożka rotatorów (artropatia),
- pourazowe ubytki kostne głowy kości ramiennej i panewki,
- nawracające zwichnięcia barku z uszkodzeniami struktur mięśniowo-ścięgnistych,
- złamania wieloodłamowe bliższego końca kości ramiennej u osób starszych,
- rewizje po nieudanych protezoplastykach anatomicznych.
Istnieje także kilka poważnych przeciwwskazań do przeprowadzenia zabiegu. Przede wszystkim do operacji nie kwalifikują się pacjenci, którzy mają uszkodzone nerwy w stopniu, który upośledza pracę mięśnia naramiennego. Implantacji nie można również wykonać wtedy, gdy ubytki kostne łopatki są na tyle znaczące, że uniemożliwiają stabilne mocowanie protezy. Warto dodać, że takich zabiegów nie wykonuje się również u młodych pacjentów.
Jak przebiega zabieg endoprotezoplastyki odwróconej barku?
Operacja wykonywana jest w znieczuleniu ogólnym wraz z blokadą splotu ramiennego. Chirurg ortopeda usuwa zniszczoną głowę kości ramiennej i przygotowuje panewkę łopatki. Następnie wykonuje implantację metalowego elementu kulistego na panewce i wklęsłej miseczki do kości ramiennej. Po zamontowaniu protezy chirurg zamyka ranę i unieruchamia kończynę. Cały zabieg trwa zazwyczaj od 90 do 150 minut i wiąże się z hospitalizacją przez 3 do 6 dni.
Rehabilitacja po zabiegu wszczepienia odwróconej protezy stawu barkowego
Właściwa rehabilitacja po rTSA jest kluczowym warunkiem powrotu do sprawności. Przez pierwsze 4 tygodnie po zabiegu pacjent musi liczyć się z unieruchomieniem stawu w temblaku. W tym czasie rehabilitacja skupia się na ćwiczeniach biernych i czynno-biernych wykonywanych w bezpiecznych zakresach.
Przez kolejne 4 tygodnie rehabilitant stopniowo wdraża ćwiczenia zakresu ruchu 90-120 stopni uniesienia oraz ćwiczenia izometryczne mięśnia naramiennego. Przez następne 4 tygodnie pacjent powinien wykonywać ruchy czynne w pełnym możliwym zakresie i uprawiać ćwiczenia wzmacniające mięśnie stabilizujące łopatkę i mięsień naramienny.
Po upływie 3-6 miesięcy pacjent może zacząć realizować codzienne czynności. Warto jednak pamiętać, że powinien unikać sportów kontaktowych i ruchów siłowych nad głową. Powrót do pełnej sprawności następuje po 6-12 miesiącach od zabiegu.
O co najczęściej pytają nas pacjenci w związku z odwróconą protezą barku
Jakie są możliwe powikłania po wszczepieniu odwróconej endoprotezy stawu barkowego?
Po zabiegu odwróconej endoprotezoplastyki barku istnieje ryzyko wystąpienia powikłań. Do najczęstszych należą: infekcje w obrębie stawu, niestabilność czy obluzowanie protezy, a także ograniczenia zakresu ruchu czy uszkodzenie nerwów.
Jak długo może działać odwrócona proteza barku?
Ortopedzi zakładają, że proteza będzie prawidłowo funkcjonować przez okres 10-15 lat, ale często działa ona bez problemów przez jeszcze dłuższy czas. Jej trwałość jest uzależniona głównie od stanu pacjenta, zastosowanej techniki operacyjnej czy rehabilitacji.
Czy po zabiegu mogę powrócić do sportu lub aktywności fizycznej?
W większości przypadkach pacjent może uprawiać sport w umiarkowanym zakresie. Musi jednak unikać bardzo dużych obciążeń, ruchów nad głową w ekstremalnym zakresie czy sportów kontaktowych. Warto pamiętać, aby zakres aktywności fizycznej omówić z ortopedą i fizjoterapeutą.
Co wybrać rTSA czy anatomiczną protezę barku?
Główna różnica pomiędzy aTSA a rTSA polega na tym, że proteza anatomiczna do prawidłowego działania wymaga sprawnych ścięgien stożka rotatorów. W przypadku znacznych uszkodzeń tych ścięgien stosuje się protezę odwróconą, która umożliwia przejęcie głównej funkcji unoszenia ręki przez mięsień naramienny.
Literatura
- Lubiatowski P., et al. Endoprotezoplastyka stawu barkowego – doświadczenia kliniczne. Chirurgia Narządu Ruchu i Ortopedia Polska. 2020;85(2):97–105.
- Kotela I. Endoprotezoplastyka odwrócona barku – wskazania i technika. Ortopedia, Traumatologia, Rehabilitacja. 2019;21(3):215–223.
- Zgoda M. Rehabilitacja po odwróconej endoprotezoplastyce barku. Medycyna Sportowa. 2021;37(1):55–63.
- Wagner ER, et al. Clinical outcomes after reverse shoulder arthroplasty in patients with rotator cuff tear arthropathy. J Shoulder Elbow Surg. 2016;25(10):1572–1580.
- AAOS Clinical Practice Guideline. Management of Glenohumeral Joint Osteoarthritis. Rosemont, IL: American Academy of Orthopaedic Surgeons, 2020.
- Ernstbrunner L, et al. Long-term results of reverse total shoulder arthroplasty. J Bone Joint Surg Am. 2019; 101(12):1081–1090.