Połowiczna endoprotezoplastyka stawu kolanowego (UKA) – nowoczesne leczenie choroby zwyrodnieniowej
Spis treści:
Spis treści:
- Co to jest połowiczna endoprotezoplastyka stawu kolanowego?
- Kiedy zaleca się wykonanie połowicznej endoprotezoplastyki kolana?
- Jak przebiega zabieg wszczepienia połowicznej endoprotezy stawu kolanowego?
- Jakie są rodzaje protez wykorzystywanych w alloplastyce jednoprzedziałowej kolana?
- Jak wygląda rehabilitacja po zabiegu?
- Jakie pytania najczęściej zadają nam pacjenci w kontekście zabiegów UKA?
Co to jest połowiczna endoprotezoplastyka stawu kolanowego?
Połowiczna endoprotezoplastyka stawu kolanowego (UKA) to zabieg chirurgiczny, który polega na zastąpieniu endoprotezą zniszczonej części stawu kolanowego. Najczęściej dotyczy przedziału przyśrodkowego, rzadziej strony bocznej.
Zalety alloplastyki jednoprzedziałowej stawu kolanowego:
- mniejsza inwazyjność,
- szybszy powrót do sprawności,
- bardziej naturalna biomechanika stawu,
- możliwość konwersji do TKA w przyszłości.
Kiedy zaleca się wykonanie połowicznej endoprotezoplastyki kolana?
Zazwyczaj UKA jest realizowana u pacjentów z ograniczonym, jednoogniskowym zwyrodnieniem.
Wskazania do zabiegu wszczepienia protezy jednoprzedziałowej kolana obejmują:
- zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe w jednym przedziale stawu,
- prawidłowe funkcjonowanie więzadła krzyżowego przedniego i stabilność kolana,
- brak ciężkich deformacji osi kończyny,
- zachowanie zakresu ruchu,
- brak uogólnionych chorób zapalnych stawów.
Jakie są przeciwwskazania do wszczepienia połowicznej endoprotezy kolana? Do głównych przeszkód w operacji należą: choroba zwyrodnieniowa, niestabilność więzadłowa, ciężkie uszkodzenia rzepki lub przedziału bocznego.
Jak przebiega zabieg wszczepienia połowicznej endoprotezy stawu kolanowego?
Operacja prowadzona jest pod znieczuleniem podpajęczynówkowym lub ogólnym. W trakcie zabiegu lekarz odsłania wyłącznie uszkodzoną część stawu kolanowego, co zapewnia minimalną ingerencję. Następnie chirurg ortopeda usuwa zniszczone powierzchnie i przygotowuje końce kości udowej i piszczelowej do osadzenia implantów. Kolejny krokiem jest osadzenie komponentów metalowych w kości udowej i piszczelowej oraz wstawienie wkładki polietylenowej (cementowo lub bezcementowo).
Co ważne zabieg połowicznej endoprotezoplastyki stawu kolanowego jest krótszy niż wymiana całego kolana. W rezultacie pacjent traci podczas operacji mniej krwi, a hospitalizacja trwa jedynie 2-3 dni.
Jakie są rodzaje protez wykorzystywanych w alloplastyce jednoprzedziałowej kolana?
Najczęściej realizowane są zabiegi przedziału przyśrodkowego, rzadziej strony bocznej. Zdarzają się także operacje przedziału rzepkowo-udowego. Implanty zazwyczaj mocowane są metodą cementową lub rzadziej metodą bezcementową.
Połowiczna endoprotezoplastyka stawu kolanowego opiera się na 2 rodzajach implantów, które różnią się konstrukcją. Wykorzystuje ona łożyska stałe, czyli tzw. protezy fixed-bearing lub łożyska ruchome tj. protezy mobile-bearing.
Jak wygląda rehabilitacja po zabiegu?
Wszczepienie jednoprzedziałowej protezy kolana wymaga rehabilitacji, która zapewni:
- szybki powrót do chodzenia,
- utrzymanie zakresu ruchu,
- wzmocni mięśnie i zminimalizuje ryzyko zakrzepicy.
Rehabilitacja rozpoczyna się już w 1 dobie po operacji, kiedy to pacjent jest pionizowany i uczy się chodzić wykorzystując kule łokciowe. Zaraz po operacji fizjoterapia skupia się na redukcji bólu, obrzęku oraz ćwiczeniach przeciwzakrzepowych, izometrycznych i oddechowych.
Po wypisaniu ze szpitala pacjent nadal musi korzystać z rehabilitacji. Kluczowe w tym zakresie są ćwiczenia wzmacniające mięsień czworogłowy uda i mięśnie pośladkowe. W efekcie zgodnie z zaleceniami lekarza może stopniowo zwiększać obciążenie operowanej nogi. Po odstawieniu kul pacjent może normalnie funkcjonować. Po upływie co najmniej 3 miesięcy może rozpocząć lekką aktywność sportową (pływanie, nordic walking, rower).
Warto podkreślić, że rehabilitacja po UKA jest krótsza i mniej intensywna niż po TKA. Dzięki tej metodzie pacjenci często odzyskują pełną samodzielność już w ciągu w 4–6 tygodni.
Jakie pytania najczęściej zadają nam pacjenci w kontekście zabiegów UKA?
Czy połowiczna endoprotezoplastyka stawu kolanowego jest lepsza niż TKA?
U odpowiednio dobranych pacjentów UKA daje lepsze odczucia „naturalnego kolana”, krótszą rehabilitację i mniejsze ryzyko powikłań ogólnych.
Jak długo wytrzymuje proteza UKA?
Współczesne implanty do połowicznej endoprotezoplastyki kolana mają przeżywalność powyżej 85% po 10–15 latach. Warunkiem jest prawidłowa kwalifikacja pacjenta i maksymalna redukcja nieprawidłowego użytkowania stawu, w tym długiego siedzenia na zbyt niskim krześle, biegania, skoków, sportów kontaktowych czy podnoszenia ciężarów w pozycji stojącej.
Czy po UKA można wrócić do sportu?
Implant stawu kolanowego (częściowy lub całkowity) ogranicza możliwość uprawiania pewnych sportów. Dotyczy to szczególnie biegów długodystansowych i sportów kontaktowych.
Literatura
- Pacjent.gov.pl. Endoprotezoplastyka stawu kolanowego – informacje dla pacjenta. Ministerstwo Zdrowia, 2023
- Prusinowska A. Endoprotezoplastyka jednoprzedziałowa kolana – przegląd wskazań i wyników. Reumatologia, Termedia, 2020
- Sieczka Ł. Protezy jednoprzedziałowe stawu kolanowego – doświadczenia kliniczne. Forum Reumatologiczne, 2019
- American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Clinical Practice Guideline on Surgical Management of Osteoarthritis of the Knee. 2022
- Pandit H, et al. Unicompartmental knee replacement for osteoarthritis of the knee. J Bone Joint Surg Br. 2011;93-B(11):1444–1451
- Evans JT, et al. Outcomes of unicompartmental vs total knee replacement in the National Joint Registry for England, Wales and Northern Ireland. Lancet. 2019;394(10200):746–754